Blog: Hoe wordt De Ronde Venen klimaatneutraal in 2040?

De gemeente De Ronde Venen heeft de ambitie om in 2040 klimaatneutraal te zijn. Dat betekent een gemeente met per saldo geen uitstoot van broeikasgassen. Deze ambitie stelde de gemeente naar aanleiding van een motie van PvdA/GroenLinks in 2016. Een ambitie op zichzelf is mooi, maar om die te behalen moet er vervolgens ook invulling aan gegeven worden. Hoe ziet PvdA/GroenLinks dit? In deze blog willen wij daar antwoord op geven.

Waarom willen we dat de gemeente De Ronde Venen klimaatneutraal is in 2040?
Het antwoord op die vraag is simpel: om klimaatverandering tegen te gaan. Daaraan moet ook de gemeente een bijdrage leveren. Het klimaat verandert namelijk. Waar we er eerst alleen voor gewaarschuwd werden en er nog weinig van meekregen in ons dagelijkse leven, kunnen we inmiddels zien hoe het klimaat langzaam maar zeker anders wordt. Zo krijgen we enerzijds te maken met warmere en drogere periodes en anderzijds met hevigere stormen en regenbuien.

De huidige klimaatverandering wordt veroorzaakt door de mens, met name door het gebruik van fossiele brandstoffen. Hierdoor komen grote hoeveelheden broeikasgassen in de atmosfeer, wat het broeikaseffect versterkt en de opwarming van de aarde versnelt. Om de verdere opwarming van de aarde te voorkomen zullen we dan ook in moeten zetten op het beperken van de uitstoot van broeikasgassen.

De verandering van het klimaat is een probleem en heeft allerlei gevolgen. Zo worden er delen van de wereld die nu leefbaar zijn, onleefbaar. Steeds meer oogsten mislukken, hongersnoden liggen op de loer en daarmee het ontstaan van grote stromen klimaatvluchtelingen. Daarbij moet de natuur zich te snel aanpassen aan het veranderende klimaat, waardoor plant- en diersoorten uitsterven en ecosystemen dreigen in te storten. Ecosystemen waar wij voor ons voedsel en voortbestaan van afhankelijk zijn.

Hoe kan klimaatverandering worden tegengegaan?
De gevolgen van klimaatverandering geven niet echt een optimistisch toekomstbeeld. Het is dan ook een toekomst die we willen voorkomen. Of beter gezegd, zoveel mogelijk voorkomen. Opwarming van de aarde is namelijk niet meer te stoppen, maar wel te beperken tot 2 graden, en bij voorkeur 1,5. Dan zullen de gevolgen er nog steeds zijn, maar beperkter. Dat kunnen we bereiken door het tijdig terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.

PvdA/GroenLinks vindt dat De Ronde Venen haar bijdrage moet leveren aan een leefbare toekomst. Dit kan door onze huizen zonder fossiele brandstoffen te gaan verwarmen en alle energie die we gebruiken schoon op te wekken. Dit betekent ook dat we ons schoner moeten verplaatsen, dus vaker reizen met de (elektrische) fiets of het openbaar vervoer. En waar een auto toch nodig is, bij voorkeur een elektrische. Om dit te stimuleren moet de gemeente zorgen voor goede voorzieningen, zoals voldoende fietspaden, oplaadpunten en parkeerplekken voor deelauto’s.

Voor de veehouderij geldt dat deze moet extensiveren en er dus minder dieren gehouden moeten worden. Dat is niet alleen van belang voor het klimaat, maar ook voor de natuur en biodiversiteit. Dat vraagt ook een keuze als consument, door vaker plantaardig te eten en dierlijke producten te laten staan. En om dit mogelijk te maken is ook een betere prijs voor de boer nodig. De gemeente moet sturen op een veehouderij waarbij het aantal dieren in balans is met de omgeving.

In het vervolg van deze blog zullen we vooral ingaan op wat we als gemeente moeten doen om te komen tot een schone energievoorziening en onze huizen duurzaam te verwarmen. De landelijke doelstelling is dat Nederland klimaatneutraal is in 2050, in navolging van het Klimaatakkoord in Parijs. Zoals gezegd heeft de gemeente De Ronde Venen de doelstelling om in 2040 klimaatneutraal te zijn.

Zonnepanelen op alle daken, energiebesparing, innovatie en energieopslag
Om in 2040 klimaatneutraal te zijn moet er wat PvdA/GroenLinks betreft vol ingezet worden op zonnepanelen op alle geschikte daken en het besparen van energie, bijvoorbeeld door woningen te isoleren. Want wat je niet gebruikt, hoef je immers ook niet op te wekken. En ook innovatie is van groot belang. Zo wekken zonnepanelen steeds meer energie op en vinden er ook allerlei ontwikkelingen plaats om de opgewekte energie op te kunnen slaan. Dat is nodig, want de energie wordt vaak niet op hetzelfde moment opgewekt als dat het nodig is.

Het isoleren van woningen en het leggen van zonnepanelen is in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van woningeigenaren. Zij kunnen voor investeringen hierin gebruik maken van regelingen als de subsidie energiebesparing eigen huis (SEEH) en de subsidie voor duurzame energie (ISDE). Ook kan gebruik gemaakt worden van gezamenlijke inkoopacties, zoals die voor isolatie en zonnepanelen van de gemeente. Eigenaren van grote dakoppervlakken die deze zelf niet nodig hebben, kunnen deze beschikbaar stellen aan mensen die geen of onvoldoende geschikt dak hebben, bijvoorbeeld via de energiecoöperatie Zon op De Ronde Venen. Voor huurders geldt dat de verhuurder verantwoordelijk is voor de verduurzaming van de woning. Huurders kunnen wel zelf kleinschaligere maatregelen nemen, zoals de plaatsing van tochtstrippen.

Het Rijk heeft gemeenten de opdracht gegeven om eind 2021 met een plan te komen hoe elke wijk in de gemeente duurzaam te verwarmen en dus ‘van het gas’ te halen. Dat is een grote opgave, waarvoor we samen met inwoners tot een aanpak moeten komen om dit te realiseren. Aanvullende financiering van het Rijk zal hier waarschijnlijk voor nodig zijn.

Energie schoon opwekken
Alleen het besparen van energie, het leggen van zonnepanelen op alle geschikte daken en het ‘van het gas afgaan’ is echter niet genoeg. Daarmee voldoen we namelijk nog niet in onze energiebehoefte. Daarvoor zijn dan ook zon en wind op land nodig. We krijgen weleens de vraag of dit niet op zee kan. Op zee worden windmolens echter al geplaatst, daar zet het Rijk ook maximaal op in. Rekening houdend met vaarroutes en vis- en natuurgebieden op zee. Van die energie kunnen we als gemeente echter geen gebruik maken, omdat die vooral bestemd is voor andere energievragers, zoals de industrie.

Als alternatief wordt ook weleens gesproken over waterstof. Waterstof is interessant, omdat het gebruikt kan worden op het moment dat het nodig is. Enige nadeel van waterstof is dat het gemaakt moet worden, en dat kost energie. De energie die het kost is meer dan wat je eruit uithaalt. Eigenlijk is waterstof dan ook een soort vloeibare, maar nog niet heel efficiënte, batterij. Het is daarmee geen alternatief voor het opwekken van schone energie, maar voor de toekomst wellicht wel een goede manier om energie op te slaan.

Verder wordt ook steeds vaker gesproken over kernenergie. Het probleem hiervan is echter dat het veel duurder is dan energie uit zon en wind, en de bouw van een kerncentrale duurt erg lang, gemiddeld 10 jaar. Daarbij bestaat er nog altijd het risico op een kernramp met onoverzienbare gevolgen, en er is nog altijd geen toekomstbestendige oplossing voor het opslaan van het afval. Daarnaast is het zo dat de winning van uranium gepaard gaat met vervuiling en uitstoot van broeikasgassen. Om al deze redenen is kernenergie wat PvdA/GroenLinks betreft geen alternatief.

Zon en wind op land
Zon en wind op land zijn dus nodig. Dat vindt het Rijk ook, en die heeft gemeenten daarom de opdracht gegeven om dat regionaal te gaan realiseren en met een zogenaamd bod te komen. In totaal moeten alle regio’s in Nederland voor 2030 zo’n 35 TWh opwekken. Voor De Ronde Venen geldt dat we een bijdrage doen aan het bod van de regio U16, bestaande uit 16 Utrechtse gemeenten.

Voor De Ronde Venen is berekend hoeveel stroom we op moeten wekken met zon en wind op land om in 2040 klimaatneutraal te zijn. Daarbij is rekening gehouden met optimaal gebruik van zon op dak, energiebesparing en innovatie. Dat betekent dat De Ronde Venen zo’n 125 tot 305 hectare zonneveld moet inrichten, afhankelijk van hoeveel windmolens we plaatsen.

Waar moeten die zonnevelden en windmolens in De Ronde Venen dan komen?
De afgelopen twee jaar heeft de gemeente bijeenkomsten georganiseerd met inwoners om mensen te informeren over de noodzaak van de energietransitie en wat dat betekent voor De Ronde Venen. Vervolgens zijn er bijeenkomsten georganiseerd waarbij gediscussieerd is over onder welke voorwaarden zonnevelden en windmolens op land mogelijk zouden kunnen worden gemaakt. Hierbij zijn ook het inwonerpanel van de gemeente, ontwikkelaars en maatschappelijke organisaties betrokken. Uit deze brede discussie zijn randvoorwaarden voortgekomen.

Deze randvoorwaarden zijn inmiddels vastgesteld door de gemeenteraad. In de voorwaarden is onder meer opgenomen dat de opbrengst voor tenminste 50% bij inwoners terecht komt en dat zonnevelden en windmolens landschappelijk zo goed mogelijk worden ingepast. Voor PvdA/GroenLinks is het ook belangrijk dat de opbrengsten bij zoveel mogelijk huishoudens, en ook bij de lage inkomensgroepen, terecht komen. Daarbij zien we graag dat projecten zoveel mogelijk opgepakt worden door lokale energiecoöperaties, zodat de opbrengst maximaal bij inwoners terecht komt. Verder is er dankzij onze inzet een duidelijk stappenplan voor het per project betrekken van inwoners en belanghebbenden in de omgeving gekomen.

Nu de randvoorwaarden zijn vastgesteld, wordt inwoners gevraagd om mee te denken over de zogeheten zoekgebieden. In welke gebieden mogen wel zonnevelden en windmolens komen, en waar absoluut niet? Na de zomer zullen inwoners hierbij betrokken worden, maar we nodigen u nu vast van harte uit om hierover mee te denken en ons te laten weten wat u belangrijk vindt.

Voor PvdA/GroenLinks is het uitgangspunt dat de klimaatdoelstellingen behaald worden, en dat we de natuur en ons mooie landschap daarbij zoveel als mogelijk ontzien.

Pieter Kroon
Fractievoorzitter
PvdA/GroenLinks De Ronde Venen